Choroby skóry u kota – jak wyglądają typowe zmiany i kiedy je badać

Wygląd zmiany skórnej nie wskazuje jeszcze jednej choroby

Zmiana skórna jest objawem, a nie gotowym rozpoznaniem. Strupy, łuszczenie, miejscowe wyłysienia czy zaczerwienienie mogą pojawiać się zarówno przy chorobie pasożytniczej, alergicznej i zakaźnej, jak i wskutek samouszkodzeń. Dlatego dwóch kotów z podobnie wyglądającymi zmianami może wymagać innego postępowania diagnostycznego. Przy ustalaniu przyczyny liczą się nie tylko wygląd i kolor zmiany, lecz także jej rozmieszczenie, czas powstania, rozwój oraz obecność świądu i objawów ogólnych. [S6] [S9]

Fotografie chorób skóry u kota mogą ułatwiać poznanie podstawowych nazw zmian, lecz nie pozwalają wiarygodnie dopasować obrazu do konkretnej choroby. Nie pokazują konsystencji skóry, bólu, zapachu ani tego, czy pod sierścią znajdują się kolejne drobne wykwity. Nie ujawniają też pasożytów widocznych dopiero pod mikroskopem, drobnoustrojów obecnych w materiale ani przyczyny nadmiernego wylizywania. Zdjęcia zmian u psa również nie powinny być traktowane jako wzorzec dla kota: u obu gatunków choroby skóry mogą mieć odmienne typowe obrazy kliniczne. [S6] [S7] [S8]

Jak nazwać to, co widać na skórze kota? [S2] [S6]

• Strup to zaschnięty materiał znajdujący się na powierzchni skóry. Może zawierać wysięk, krew, ropę albo skupiska łusek. Sam kolor strupa nie identyfikuje jego przyczyny.
• Łuska jest skupiskiem złuszczonego naskórka. Może być widoczna na skórze lub między włosami, ale nie jest tym samym co strup.
• Grudka to małe, wyczuwalne uniesienie skóry. Liczne drobne grudki pokryte strupami mogą tworzyć obraz prosówkowego zapalenia skóry.
• Krosta zawiera treść ropną, natomiast nadżerka jest powierzchownym ubytkiem naskórka. Głębszy ubytek skóry określa się jako owrzodzenie.
• Wyłysienie oznacza brak lub wyraźne przerzedzenie włosów. Nie przesądza, czy włos wypadł z powodu choroby mieszka, czy został wyłamany podczas wylizywania lub wygryzania.

W opisie dla lekarza warto uwzględnić dokładną okolicę ciała, liczbę zmian, ich przybliżoną wielkość i rozmieszczenie. Pomocne jest odnotowanie, czy były obecne przed rozpoczęciem drapania, czy pojawiły się dopiero wskutek urazu. Zdjęcie wykonane w dobrym świetle, z ujęciem całej okolicy i zbliżeniem, może dokumentować rozwój problemu, ale powinno uzupełniać badanie, a nie je zastępować. [S6]

Przeczytaj również: Atopowe zapalenie skóry u kota – diagnostyka przewlekłego świądu.

Świąd u kota może oznaczać drapanie, wylizywanie albo wygryzanie sierści

Kot odczuwający świąd nie zawsze drapie się w sposób łatwy do zauważenia. Może częściej się wylizywać, wygryzać sierść, ocierać głową lub ciałem o przedmioty albo nagle przerywać odpoczynek, aby zająć się określoną okolicą. Część kotów pielęgnuje się intensywnie pod nieobecność domowników, dlatego pierwszym widocznym sygnałem bywają dopiero krótkie, połamane włosy, wyłysienie lub drobne ranki. [S6] [S9]

Długotrwałe lizanie i drapanie może prowadzić do samouszkodzeń, wtórnych wyłysień, przeczosów oraz nadżerek. Uszkodzona bariera skórna sprzyja powikłaniom, w tym wtórnemu zakażeniu, choć nie występuje ono w każdym przypadku. Nie należy więc oceniać nasilenia świądu wyłącznie na podstawie liczby zaobserwowanych epizodów drapania. [S6] [S8]

Miejsce świądu zawęża obserwacje, ale nie rozstrzyga przyczyny [S7] [S8]

Świąd głowy i szyi, prosówkowe zapalenie skóry oraz symetryczne wyłysienie są u kota wzorcami reakcji skóry, a nie nazwami konkretnych chorób. Przykładowo zespół atopowy skóry kotów może powodować świąd głowy i szyi, drobne grudki ze strupami, samowywołane wyłysienie albo zmiany eozynofilowe. Taki sam lub bardzo podobny obraz może jednak wynikać z obecności pcheł, innych pasożytów, zakażenia czy niepożądanej reakcji na pokarm. Z tego powodu atopii nie rozpoznaje się na podstawie samej lokalizacji zmian. [S7] [S8]

• Zanotuj, czy kot się drapie, liże, wygryza sierść, potrząsa głową lub ociera o przedmioty.
• Sprawdź, które okolice zajmuje najczęściej i czy świąd występuje po jednej, czy po obu stronach ciała.
• Odnotuj, kiedy problem się rozpoczął, czy narasta i czy wcześniej pojawiał się sezonowo.
• Nie zakładaj, że lizanie jest wyłącznie zachowaniem pielęgnacyjnym lub reakcją behawioralną, zanim zostaną ocenione możliwe przyczyny medyczne.

Przeczytaj również: Choroby uszu u kota – świąd, wydzielina i ból ucha.

Strupy i drobne grudki mogą mieć podłoże pasożytnicze, alergiczne lub zakaźne

Prosówkowe zapalenie skóry ma postać licznych, bardzo drobnych grudek pokrytych strupami. Zmiany mogą przypominać rozsypane ziarenka, a u kota długowłosego często łatwiej wyczuć je opuszkami palców niż zobaczyć. Jest to opis wzorca klinicznego, nie osobna odpowiedź diagnostyczna. Może on towarzyszyć między innymi alergii na pchły, zespołowi atopowemu skóry kotów, pasożytom i zakażeniom. [S8]

Czarne, brunatne lub krwiste strupy nie wskazują automatycznie na określoną chorobę. Ich barwa może zależeć od zaschniętej krwi, wysięku i materiału znajdującego się na powierzchni skóry. Także umiejscowienie strupów na szyi, grzbiecie czy przy nasadzie ogona nie wystarcza do rozpoznania. Rozmieszczenie zmian jest ważną częścią obrazu klinicznego, ale lekarz zestawia je z wywiadem, pozostałymi objawami i wynikami badań. [S2] [S6]

Najważniejsze grupy przyczyn strupów u kota [S2] [S8]

• Alergia na pchły może powodować miejscowe wyłysienia, strupy, zaczerwienienie i zadrapania. Brak zauważonych pcheł nie wyklucza tego podłoża, dlatego ocena kontroli pcheł jest jednym z pierwszych elementów diagnostyki świądu.
• Świerzbowiec koci Notoedres cati może powodować bardzo silny świąd i strupy. Potwierdzenie inwazji wymaga badania weterynaryjnego, zwykle z oceną pobranego materiału.
• Roztocz uszny Otodectes cynotis może wywoływać świąd uszu, potrząsanie głową i ciemnobrunatną wydzielinę. Sam wygląd wydzieliny nie wystarcza jednak do potwierdzenia pasożyta.
• Inne roztocza, w tym Cheyletiella, również należą do możliwych przyczyn łuszczenia, świądu i zmian wtórnych.
• Dermatofitoza może powodować łuszczenie, strupy i wyłysienia. Jest zakaźna i może szerzyć się przez bezpośredni kontakt ze zwierzęciem oraz skażone przedmioty.
• Wtórne zakażenia bakteryjne mogą zmieniać pierwotny obraz choroby, zwłaszcza gdy skóra została uszkodzona przez intensywne drapanie lub lizanie.

Przy podejrzeniu zakaźnej choroby skóry rozsądne jest ograniczenie korzystania przez zwierzęta ze wspólnych szczotek, legowisk i innych akcesoriów do czasu konsultacji. Nie należy jednak na podstawie samych strupów samodzielnie wybierać antybiotyku, preparatu przeciwgrzybiczego, steroidu ani środka przeciwpasożytniczego. Podobny wygląd zmian nie oznacza, że wymagają one tego samego postępowania. [S2] [S6]

Wyłysienie może wynikać z choroby włosa albo nadmiernego wylizywania

Nabyte wyłysienie może powstać wskutek uszkodzenia włosa lub mieszka włosowego, zaburzenia wzrostu albo samouszkodzenia związanego ze świądem lub bólem. W praktyce widoczny brak sierści nie zawsze oznacza, że włosy samoistnie wypadły. Kot może je wyłamywać szorstkim językiem podczas częstego, dyskretnego wylizywania. [S7]

Symetryczne przerzedzenie sierści na brzuchu, bokach lub kończynach nie powinno być automatycznie uznawane za zaburzenie hormonalne. U kotów taki układ często jest skutkiem nadmiernej pielęgnacji wywołanej chorobą świądową. Nadal trzeba jednak odróżnić łysienie samowywołane od utraty włosa, której kot sam nie spowodował. [S7] [S8]

Badanie włosów pomaga ustalić mechanizm utraty sierści [S8]

Podczas trichogramu lekarz ogląda pobrane włosy pod mikroskopem. Wyłamane końcówki mogą potwierdzić, że kot mechanicznie uszkadza sierść podczas wylizywania. Wynik pomaga określić mechanizm powstawania wyłysienia, ale nie wskazuje samodzielnie, dlaczego zwierzę się liże. Następnym zadaniem jest ustalenie źródła świądu lub bólu, z uwzględnieniem pasożytów, alergii, zakażeń i innych chorób. [S7] [S8]

• Zwróć uwagę, czy na wyłysiałej skórze pozostają krótkie, szorstkie lub połamane włosy.
• Odnotuj, czy kot często liże daną okolicę, nawet jeśli się nie drapie.
• Sprawdź, czy wyłysieniu towarzyszą strupy, zaczerwienienie, łuski, ranki lub tkliwość.
• Nie wyciągaj wniosku o przyczynie tylko z symetrii albo miejsca utraty sierści.

Rany, wysięk i pogorszenie stanu kota wymagają szybkiej konsultacji

Zmian skórnych nie należy wyłącznie obserwować w domu, jeśli kot intensywnie uszkadza własną skórę. Szczególnie świąd głowy i szyi może prowadzić do głębokich przeczosów, nadżerek, owrzodzeń oraz wtórnych zakażeń. Szybkiego kontaktu z lekarzem wymagają także zmiany bolesne, rozległe, sączące się, ropiejące, krwawiące, nieprzyjemnie pachnące albo niegojące się. [S7] [S8]

• gwałtownie nasilający się świąd lub rozległe samouszkodzenia;
• nadżerki, owrzodzenia, otwarte rany, wysięk, ropa albo krwawienie;
• wyraźny ból, obrzęk, nieprzyjemny zapach lub szybko rozszerzająca się zmiana;
• niechęć do jedzenia lub picia, chowanie się, osowiałość, drażliwość albo spadek aktywności;
• zmiany apetytu, pragnienia, poziomu energii lub oddawania moczu występujące razem z problemem skórnym.

Objawy ogólne są nieswoiste, ale mogą oznaczać, że problem nie ogranicza się do skóry. Nie ma jednego bezpiecznego czasu domowej obserwacji odpowiedniego dla każdego kota. O potrzebie szybkiego badania powinny decydować rozległość uszkodzeń, narastanie problemu, oznaki zakażenia, ból oraz stan ogólny zwierzęcia. [S2] [S9]

Przeczytaj również: Alergia u kota – objawy skórne, pokarmowe i środowiskowe.

Badanie dermatologiczne rozróżnia przyczyny, których nie widać na zdjęciu

Diagnostyka rozpoczyna się od dokładnego wywiadu i oględzin całego kota, nie tylko najbardziej widocznej zmiany. Lekarz ocenia rodzaj i rozmieszczenie wykwitów, sierść, uszy oraz oznaki samouszkodzeń. Pyta również o czas trwania problemu, pierwszą lokalizację, sezonowość, kontakt z innymi zwierzętami, warunki środowiskowe, stosowaną profilaktykę przeciwpasożytniczą i reakcję na wcześniejsze leczenie. [S6] [S9]

Warto przygotować konkretne informacje przed wizytą [S6] [S9]

• Kiedy pojawiła się pierwsza zmiana i w którym miejscu?
• Czy problem rozwijał się nagle, czy stopniowo?
• Czy kot liże, drapie, wygryza sierść, ociera się lub potrząsa głową?
• Czy podobne objawy występowały wcześniej albo pojawiają się sezonowo?
• Czy inne zwierzęta lub domownicy mają zmiany skórne?
• Czy kot wychodzi, miał kontakt z nowym zwierzęciem albo korzystał ze wspólnych akcesoriów?
• Jak wygląda dotychczasowa profilaktyka przeciwpasożytnicza?
• Czy zmienił się apetyt, pragnienie, aktywność lub oddawanie moczu?
• Jakie leczenie było wcześniej stosowane i jaka była odpowiedź?

Badania dobiera się do obrazu klinicznego [S6] [S8] [S9]

W zależności od zmian lekarz może wykonać wyczesywanie w poszukiwaniu śladów pcheł, zbadać włosy i zeskrobiny pod mikroskopem, pobrać materiał do cytologii lub posiewu grzybiczego, a także zlecić inne posiewy, badania krwi i moczu albo biopsję skóry. Zeskrobina może pomóc znaleźć niektóre pasożyty, cytologia ocenić komórki i drobnoustroje obecne w materiale, a badanie mykologiczne wesprzeć rozpoznanie dermatofitozy. Żaden z tych testów nie jest jednak uniwersalną odpowiedzią dla wszystkich zmian. [S6] [S9]

Przy podejrzeniu zespołu atopowego skóry kotów najpierw analizuje się wywiad i obraz kliniczny oraz wyklucza między innymi pchły, inne pasożyty, zakażenia i niepożądaną reakcję na pokarm. Test alergiczny nie potwierdza samodzielnie atopii. Służy przede wszystkim do wskazania alergenów pasujących do wywiadu i może być wykorzystywany przy planowaniu immunoterapii swoistej. [S8]

Ustalenie przyczyny może wymagać oczekiwania na wyniki laboratoryjne, oceny odpowiedzi na zalecone postępowanie i więcej niż jednej wizyty. Brak ostatecznego rozpoznania podczas pierwszego badania nie musi oznaczać błędu. W dermatologii kolejne wyniki często pozwalają stopniowo wykluczać przyczyny dające niemal identyczny obraz kliniczny. [S6] [S9]

Pytania i odpowiedzi

Źródła

• Atopowe zapalenie skóry u kota. Jak wspomóc leczenie? | Nexpet
• Strupy, krostki, łuski na grzbiecie u kota – jak pomóc kotu z takimi objawami?
• Choroby autoimmunologiczne skóry u kotów – jak skutecznie prowadzić leczenie - Vetkompleksowo – serwis dla lekarzy weterynarii
• Rzadka choroba skóry atakuje mruczki! Na czym polega?
• Pielęgnacja skóry kota: Jak zapobiegać chorobom skóry poprzez właściwą pielęgnację
• Diagnosis of Skin Diseases in Small Animals - Integumentary System - Merck Veterinary Manual
• Dermatological Problems in Animals - Integumentary System - MSD Veterinary Manual
• Feline Atopic Skin Syndrome - Integumentary System - Merck Veterinary Manual
• Diagnosis of Skin Disorders in Cats - Cat Owners - Merck Veterinary Manual