Borelioza u psa – objawy, diagnostyka i zapobieganie
Borelioza u psa może powodować gorączkę, osłabienie, kulawiznę i zapalenie stawów. Objawy te nie są jednak swoiste, dlatego rozpoznanie wymaga badań oraz oceny lekarza weterynarii. Sam kleszcz znaleziony na skórze nie oznacza zakażenia, a dodatni wynik testu na przeciwciała nie jest równoznaczny z chorobą kliniczną. To rozróżnienie pomaga zrozumieć, dlaczego dwa psy z podobnym wynikiem badania mogą wymagać innego postępowania. [S2] [S3]
Kontakt z bakterią nie zawsze oznacza chorobę
Borelioza, nazywana również chorobą z Lyme, jest związana z zakażeniem bakteriami z grupy Borrelia burgdorferi sensu lato, przenoszonymi przez kleszcze. W Europie istotnym wektorem jest kleszcz pospolity, Ixodes ricinus. Nie każdy kleszcz jest zakażony, a samo jego żerowanie nie dowodzi, że bakterie zostały przekazane psu. [S2]
Warto rozdzielić trzy sytuacje: znalezienie kleszcza, wykrycie odpowiedzi organizmu na bakterie i wystąpienie choroby z objawami. Większość psów po kontakcie z Borrelia nie rozwija widocznych dolegliwości. Przeciwciała mogą więc występować również u zwierzęcia, które wygląda i zachowuje się zdrowo. [Wytyczne CAPC](https://capcvet.org/guidelines/lyme-disease/) podkreślają, że wynik serologiczny trzeba interpretować razem z obrazem klinicznym.
Jakie objawy boreliozy mogą wystąpić u psa?
Najbardziej charakterystyczne podejrzenie budzą dolegliwości dotyczące stawów, zwłaszcza gdy towarzyszą im gorączka i pogorszenie samopoczucia. Pies może mniej chętnie spacerować, poruszać się ostrożniej albo wyraźnie oszczędzać kończynę. Żaden z tych objawów nie pozwala jednak samodzielnie rozpoznać boreliozy. [S2]
- Kulawizna i bolesność związana z zapaleniem stawów.
- Obrzęk stawów, niekiedy obejmujący więcej niż jeden staw.
- Gorączka oraz ogólne osłabienie.
- Spadek apetytu i mniejsza aktywność.
- Powiększenie węzłów chłonnych.
Kulawizna może zmieniać kończynę, którą pies oszczędza. Taki przebieg jest wskazówką dla lekarza, ale nie stanowi potwierdzenia zakażenia. Podobne problemy wymagają rozważenia również innych chorób stawów i chorób odkleszczowych. Opis objawów i znaczenia diagnostyki przedstawia [Cornell University College of Veterinary Medicine](https://www.vet.cornell.edu/departments-centers-and-institutes/riney-canine-health-center/canine-health-topics/lyme-disease).
Czy pierwszym objawem jest rumień?
U psa nie należy oczekiwać typowego dla ludzi rumienia wędrującego. Jest on u psów rzadki, a zaczerwienienie w miejscu wkłucia nie potwierdza boreliozy. Brak zmiany skórnej również jej nie wyklucza. Czekanie na charakterystyczny czerwony pierścień może zatem dawać fałszywe poczucie bezpieczeństwa. Różnice między obrazem choroby u ludzi i psów opisują [wytyczne CAPC](https://capcvet.org/guidelines/lyme-disease/).
Przeczytaj również: Choroby odkleszczowe u psa – objawy, badania i profilaktyka.
Po jakim czasie od kleszcza pojawiają się objawy?
Objawy boreliozy nie muszą występować bezpośrednio po znalezieniu kleszcza. Mogą pojawić się z opóźnieniem, przez co opiekun nie zawsze łączy późniejszą kulawiznę czy osłabienie z wcześniejszą ekspozycją. Nie istnieje jednak jedna data, po której można uznać psa za chorego albo definitywnie wykluczyć chorobę. Opóźniony rozwój objawów opisuje [Cornell University](https://www.vet.cornell.edu/departments-centers-and-institutes/riney-canine-health-center/canine-health-topics/lyme-disease).
Praktyczną propozycją jest zapisanie daty usunięcia kleszcza oraz późniejszych zmian w zachowaniu i sposobie poruszania się psa. Na wizytę warto zabrać wcześniejsze wyniki badań i nazwę stosowanego preparatu przeciwkleszczowego. Taka notatka porządkuje wywiad; nie zastępuje badania ani nie pozwala ustalić momentu zakażenia.
Przeczytaj również: Leptospiroza u psa – objawy, zakażenie i ryzyko dla człowieka.
Jak rozpoznaje się boreliozę i co oznacza dodatni test?
Diagnostyka zaczyna się od wywiadu i badania psa. Lekarz ocenia objawy, możliwość kontaktu z kleszczami oraz inne przyczyny dolegliwości. Podstawową rolę odgrywają badania serologiczne, czyli badania wykrywające przeciwciała. Wynik należy odczytywać w kontekście stanu zwierzęcia, a nie jako samodzielną odpowiedź na pytanie, skąd bierze się kulawizna. [S2]
Dodatni wynik u psa bez objawów
Dodatni wynik wskazuje na obecność wykrywanych przeciwciał. Nie dowodzi automatycznie, że Borrelia powoduje aktualne dolegliwości, ani nie oznacza sam w sobie konieczności antybiotykoterapii. U psa bez objawów lekarz ocenia także ewentualne nieprawidłowości laboratoryjne, w tym w moczu. Takie podejście przedstawiają [wytyczne CAPC](https://capcvet.org/guidelines/lyme-disease/).
Dlaczego wynik ujemny też wymaga kontekstu?
Przeciwciała nie pojawiają się natychmiast po zakażeniu, dlatego znaczenie wyniku zależy również od czasu wykonania badania i zastosowanego testu. Wczesny wynik ujemny nie powinien służyć jako zapewnienie, że każde późniejsze pogorszenie zdrowia jest niezwiązane z chorobą odkleszczową. Zależność między czasem zakażenia a wykrywaniem przeciwciał wyjaśnia [laboratorium diagnostyczne Cornell University](https://www.vet.cornell.edu/animal-health-diagnostic-center/testing-laboratories/serology-immunology/lyme-disease).
Przeczytaj również: Parwowiroza u psa – pierwsze objawy i nagłe zagrożenie.
Powikłania nerkowe i objawy wymagające pilnej pomocy
Borelioza może wiązać się z poważnymi zmianami w nerkach, ale dodatni test i choroba nerek nie wystarczają do pewnego ustalenia przyczyny. Trzeba wykluczyć inne schorzenia. Powikłania określane jako nefropatia związana z boreliozą mogą mieć ciężki, nawet śmiertelny przebieg; nie oznacza to jednak takiego rokowania dla każdego psa z przeciwciałami. Ograniczenia rozpoznania omawia [konsensus ACVIM](https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5980284/).
Nawracające wymioty, wyraźne osłabienie i obrzęki wymagają pilnego kontaktu z lekarzem weterynarii, zwłaszcza gdy stan psa się pogarsza. Nie należy czekać na wynik testu na boreliozę, aby zgłosić takie objawy. Mogą towarzyszyć ciężkiej chorobie nerek, lecz nie wskazują samodzielnie na jej przyczynę. Powikłania te opisuje [konsensus ACVIM](https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5980284/).
Czy borelioza powoduje objawy neurologiczne?
Związek naturalnego zakażenia Borrelia z objawami neurologicznymi u psów jest słabo udokumentowany. Drgawek lub zaburzeń świadomości nie należy automatycznie przypisywać boreliozie, nawet przy dodatnim teście. Wymagają pilnej oceny weterynaryjnej i poszukiwania przyczyny. Niepewność dotyczącą psiej neuroboreliozy podkreśla [konsensus ACVIM](https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5980284/).
Czy boreliozę u psa można wyleczyć?
W leczeniu klinicznej boreliozy stosuje się antybiotyki dobierane przez lekarza weterynarii. Odpowiednio wcześnie wdrożona terapia może poprawić stan psa i ograniczyć ryzyko przewlekłych problemów. Rokowanie zależy jednak od postaci choroby i obecności powikłań, dlatego nie można obiecać jednakowego efektu u każdego zwierzęcia. [S2]
Nie ma jednej uczciwej ceny leczenia: koszt zależy od zakresu diagnostyki, kontroli, leków i ewentualnej hospitalizacji. Przy ustalaniu planu warto poprosić lecznicę o wycenę kolejnych etapów oraz wyjaśnienie, które badania służą rozpoznaniu przyczyny, a które kontroli stanu psa. Sam koszt testu nie opisuje kosztu całej opieki.
Jak ograniczać ryzyko boreliozy?
Podstawą profilaktyki jest ochrona przed kleszczami oraz oglądanie skóry i sierści po spacerach. Znalezione pasożyty należy sprawnie usuwać. Preparat dobiera się do konkretnego zwierzęcia i stosuje zgodnie z jego przeznaczeniem. Szczepienie przeciw boreliozie można omówić z lekarzem na podstawie ryzyka ekspozycji; nie zastępuje ono ochrony przeciwkleszczowej. Takie zasady przedstawiają [wytyczne CAPC](https://capcvet.org/guidelines/lyme-disease/).
Opis objawów w tym artykule dotyczy psów. U kotów naturalna choroba kliniczna związana z Borrelia jest znacznie słabiej poznana, dlatego nie należy przenosić na nie psich kryteriów rozpoznania. Różnicę tę omawiają [wytyczne CAPC](https://capcvet.org/guidelines/lyme-disease/).